Skip to main content
Online

De vroegste handschriften

Explosie van boeken en lezen

Het christendom bracht het geschreven woord met zich mee. In Deventer werd rond 768 een kerk gesticht door de missionarissen Lebuïnus en Marcellinus. De geestelijken die later verbonden waren aan de Lebuïnuskerk legden veel vast op perkament en vanaf de veertiende eeuw ook op papier. Deze teksten werden vooral door de geestelijken met de hand overgeschreven. Deze handschriften gebruikten zij bijvoorbeeld tijdens de eredienst in de kerk.

In de late middeleeuwen waren er drie prachtige liturgische werken aanwezig in de Lebuïnuskerk. Deze topstukken zijn geschreven tussen de negende en elfde eeuw en vervaardigd buiten de Lage Landen. Een van deze topstukken is de Lebuïnuscodex. Dit boek is een zogenaamd evangelarium. Het bevat de vier levensbeschrijvingen over Jezus van Mattheüs, Marcus, Lucas en Johannes. De codex had vooral een functie tijdens de kerkelijke hoogtijdagen of feesten. Ook werd het boek gebruikt bij het afleggen van de eed. Vanaf 1872 maakt het werk deel uit van de collectie van het Aartsbisschoppelijk Museum in Utrecht. Deze collectie is nu ondergebracht in Museum Catharijneconvent.

Voorzijde boekband Lebuïnuscodex, Museum Catharijneconvent, Utrecht, (Foto Ruben de Heer).

Onder invloed van de Moderne Devotie, een godsdienstige vernieuwingsbeweging geïnspireerd door Geert Groote, werd in Deventer in de vijftiende eeuw meer en meer geschreven. In hun navolging van Christus en de apostelen vertaalden de broeders de belangrijkste godsdienstige werken uit het Latijn in de volkstaal. Moderne devoten, zowel de broeders als zusters, waren actieve schrijvers. Dit was een vorm van vroomheid in deze periode. Hierdoor groeide het aantal mensen dat zelf kennis kon nemen van geschriften zoals de Bijbel.

Ook de bestuurders van Deventer legden allerlei besluiten en rekeningen vast in schrift. Met de toenemende alfabetisering nam het particuliere boekenbezit toe. Zo had de Deventer boekhandelaar Wolter de Hoge in 1459 zo’n 45 boeken in huis!